اگر كسى گويد : هرگاه چنين باشد دعا چه فايده دارد ؟ زيرا هرچه صلاح بندگان در آن است البتّه حق‌تعالى به عمل مىآورد . جواب مىگوئيم : ممكن است كه يك امرى بدون دعا مصلحت در عطاى آن نباشد ، و مصلحت مشروط به دعا باشد ، پس امور بر سه قسم است : بعضى آن است كه بدون دعا مصلحت در عطاى آن هست ، آن را بدون دعا كرامت مىفرمايد . و بعضى هست كه با دعا نيز مصلحت در دادن آن نيست ، آن را مطلقا منع مىفرمايد . و بعضى هست كه با دعا مصلحت در عطاى آن هست ، و بىدعا مصلحت نيست ، چنين امرى عطايش موقوف به دعاست ، و چون آدمى تميز ميان اين امور به عقل خود نتواند داد بايد دعا بكند ، و اگر حاصل نشود از دعا مأيوس نشود ، و بداند صلاح او در اين چيز نبوده كه حق‌تعالى دعايش را مستجاب نكرده ، با آنكه اصل دعا كردن عبادتى است البتّه بهترين عبادت‌ها ، و موجب قرب مىشود . چنانچه حضرت صادق عليه السّلام فرمود : دعا كن و مگو كه آنچه مقدّر شده است خواهد شد ؛ زيرا دعا عبادت است « 1 » . و تفصيل اين كلام بعد از اين مذكور خواهد شد . وجه دوّم : آن است كه هر چيز را شرطى چند مىباشد ، و مانعى چند مىباشد . كه تا آن شرايط به عمل نيايد ، و آن موانع بر طرف نشود ، ثمره بر آن فعل مترتّب نمىشود ، مثل آنكه حق‌تعالى فرموده نماز كنيد تا شما را بيامرزم ، و نماز را شرايط هست كه اگر بدون آن شرايط به عمل آورد مقبول نيست ، پس اگر كسى نماز بىوضو بكند نماز نكرده است و مستحقّ آمرزش نيست ، و همچنين مانعى چند را

--> ( 1 ) اصول كافى 2 / 467 ح 7 .